Απαντήσεις στα θέματα των Αρχαίων Ελληνικών Γενικού Λυκείου 2021


Απαντήσεις στα θέματα των Αρχαίων Ελληνικών Γενικού Λυκείου 2021

Διδαγμένο κείμενο

Α1.α.Σωστό «πολιτικὴν γὰρ τέχνην οὔπω εἶχον, ἧς μέρος πολεμική»Σωστό «Ζεὺς οὖν δείσας περὶ τῷ γένει ἡμῶν μὴ ἀπόλοιτο πᾶν»Λάθος «εἷς ἔχων ἰατρικὴν πολλοῖς ἱκανὸς ἰδιώταις, καὶ οἱ ἄλλοι δημιουργοί»
β.Η αντωνυμία «αὐτῶν» αναφέρεται στη λέξη «θηρίων» του αρχαίου κειμένου.Το επίρρημα «οὕτω» αναφέρεται στη φράση «ὡς αἱ τέχναι νενέμηνται» του αρ- χαίου κειμένου. Δεκτή μπορεί να θεωρηθεί ως απάντηση και η φράση «εἷς ἔχων ἰατρικὴν πολλοῖς ἱκανὸς ἰδιώταις, καὶ οἱ ἄλλοι δημιουργοί·»

Β1. Σύμφωνα με τον Πρωταγόρα, ο άνθρωπος χάρη στην επέμβαση του Δία, σχημάτισε πό- λεις και δημιούργησε την κοινωνική οργάνωση. Κατά τη φάση αυτή οι άνθρωποι δέχονται κοι- νές ηθικές αξίες, την «αιδώ» και τη «δίκη». Έτσι, οι κοινωνικοί ανταγωνισμοί περιορίζονται και δεν έχουν ως αποτέλεσμα την αλληλοεξόντωση των ανθρώπων. To στάδιο αυτό εκπροσωπεί η πολιτική τέχνη και το πέρασμα γίνεται προοδευτικά και κάτω από τον νόμο της ανάγκης.

Τα συστατικά της πολιτικής αρετής είναι η αἰδώς και η δίκη. Αἰδὼς είναι το αίσθημα ντροπής του κοινωνικού ανθρώπου για κάθε πράξη που προσκρούει στον καθιερωμένο ηθικό κώδικα του κοινωνικού περιβάλλοντος, καθώς και η αγανάκτηση που συχνά εκδηλώνεται με αποδοκιμασία για όποιον ενεργεί αντικοινωνικά. Είναι το αυτοσυναίσθημα που υπογραμμίζει τα όριά μας σε σχέση με τους άλλους, μας αποτρέπει από την παράβαση των άγραφων νόμων της ηθικής και εξασφαλίζει τον αλληλοσεβασμό και τη σεμνότητα. Είναι το αίσθημα σεβασμού ενός μέλους της κοινότητας έναντι των υπολοίπων, όλες οι ηθικές αναστολές και φόβοι που προφυλάσσουν τον άνθρωπο από αντικοινωνική συμπεριφορά (με άλλα λόγια: ο αυτοσεβα- σμός,η ντροπή που νιώθει ο άνθρωπος όταν έχει προβεί σε τέτοια συμπεριφορά). Σε ένα λεξικό με τον τίτλο Ὅροι, το οποίο ανάγεται στην πλατωνική Ακαδημία, η αἰδώς ορίζεται ως «εκούσια υποχώρηση από απερίσκεπτη συμπεριφορά, σύμφωνα με το δίκαιο και αυτό που φαίνεται κα- λύτερο· εκούσια κατανόηση του καλύτερου· προσοχή για αποφυγή της δικαιολογημένης επί- κρισης». Το δίπολο των αρετών αἰδὼς καὶ δίκη ισοδυναμεί με το σωφροσύνη καὶ δικαιοσύνη, το οποίο χρησιμοποιεί ο Πρωταγόρας στο επιμύθιο του λόγου του.

Η δίκη στο συγκεκριμένο απόσπασμα δεν χρησιμοποιείται με τη σημασία της δικαστι- κής διαδικασίας. Βρίσκεται κοντά στην αρχική της σημασία· δίκη: το ορθό, το δίκαιο. Κατά προ- έκταση, η δίκη δηλώνει την έμφυτη αντίληψη για το σωστό, το κοινό περί δικαίου αίσθημα. Είναι η αίσθηση του σωστού ή της δικαιοσύνης, η έμφυτη αντίληψη για το δίκαιο, ο σεβασμός προς τους γραπτούς νόμους της πολιτείας, ο σεβασμός των δικαιωμάτων των συνανθρώπων μας και οι ενέργειες για την αποκατάσταση αυτών των δικαιωμάτων, όταν αυτά καταπατώ- νται. Είναι το συναίσθημα της δικαιοσύνης ,της έμφυτης αντίληψης για το δίκαιο και της διαρ- κούς θέλησης του ανθρώπου να αποδίδει στον καθένα αυτά που του ανήκουν σύμφωνα με γραπτούς και άγραφους νόμους. Με άλλα λόγια, είναι ένας ηθικός κώδικας που διέπει τις αν- θρώπινες σχέσεις, οριοθετεί δικαιώματα και υποχρεώσεις και επιβάλλει την αποκατάστασή τους, όταν αυτά καταστρατηγούνται.

Χάρη σ’ αυτά τα δύο στοιχεία, που είναι επίκτητα, αφού οι άνθρωποι τα απέκτησαν κάποια στιγμή μέσα στην ιστορική τους πορεία κάτω από την πίεση της ανάγκης με το πέρα- σμα του χρόνο και την πικρή πείρα που αποκόμιζαν από τις επανειλημμένες αποτυχημένες προσπάθειες, μπόρεσαν τελικά να αναπτύξουν ηθικές αξίες που τους επέτρεψαν να δημιουρ- γήσουν οργανωμένες κοινωνίες, να συνδεθούν με δεσμούς φιλίας και να αποκτήσουν την τέχνη της συμβίωσης («ἵν’ εἶεν πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί»). Η αἰδὼς και η δίκη, που δόθηκαν στους ανθρώπους ως έννοιες, ως πρότυπα, έπρεπε να κατακτηθούν από αυτούς με τη λογική τους και με τον προσωπικό τους αγώνα. Οι δεσμοί φιλίας μεταξύ των πο- λιτών και μεταξύ των πολιτών και του κράτους είναι το αποτέλεσμα αλληλοσεβασμού, αισθή- ματος δικαιοσύνης και αμοιβαίας εμπιστοσύνης, στοιχείων δηλαδή που συνιστούν την αιδώ και τη δίκη. Από τις δυο αυτές έννοιες πηγάζει η πολιτική αρετή, με τις οποίες εξασφαλίζεται η αξιοπρέπεια του ανθρώπου, εμπεδώνεται η πολιτική ενότητα και η κοινωνική αρμονία. Κατο- χυρώνεται η ισονομία και η ομόνοια, περιορίζεται η διχόνοια και η αντιπαλότητα. Η αιδώς και η δίκη αποτελούν τις βασικές συνιστάμενες της κοινωνικής ευταξίας και ευρυθμίας. Σφυρηλα- τούν την ενότητα και την ομόνοια μεταξύ των ανθρώπων, ώστε μη συγκρούονται, με αποτέλε- σμα να προλαμβάνεται ή και να καταστέλλεται η αδικία. Σε συλλογικό επίπεδο, κατοχυρώνουν την ισονομία και την ισοπολιτεία, αποσοβούν τάσεις διχόνοιας και αντιπαλότητας περιορίζο- ντας τις διαθέσεις αυτών που θέλουν να αδικήσουν, και οριοθετούν τη δράση των ατόμων σε συγκεκριμένα, αποδεκτά πλαίσια. Σε ατομικό επίπεδο, προάγουν ηθικά το άτομο, το απαλλάσ- σουν από ταπεινά ένστικτα, πάθη, αδυναμίες και ορμές, το απομακρύνουν από την ιδιοτέλεια, την αισχροκέρδεια, τον ωφελιμισμό, καλλιεργούν και αναπτύσσουν την εντιμότητα, την κοι- νωνικότητα και την αμνησικακία. Κάθε πολιτιστικά προηγμένη κοινωνία, συνεπώς, θεμελιώ- νεται πάνω στις αξίες της αιδούς και της δίκης.

Β2. Γλωσσικές επιλογές με τις οποίες παρουσιάζεται η εντολή του Δία για την επιβολή της θα- νατικής ποινής:

1. επανάληψη του επιθέτου «πᾶς» προς δήλωση της αναγκαιότητας να δοθεί σε όλους: «Ἐπὶ πάντας – πάντες»

2. επανάληψη του ουσιαστικού «πόλις»: «πόλεις – πόλεως»

  • χρήση προστακτικής: «θές – μετεχόντων»
  • αντίθεση: «πάντες – ὀλίγοι»
  • εναλλαγή ευθέος και πλαγίου λόγου: η αναγκαιότητα καθολικότητας της πολιτικής αρετής δηλώνεται με ευθύ λόγο.
  • χρήση δυνητικής ευκτικής («οὐ γὰρ ἄν γένοιντο») προς δήλωση της αδυναμίας συγκρότησης πόλης χωρίς την αιδώ και τη δίκη.
  • χρήση αναλογίας μέσω της οποίας η πόλη παρουσιάζεται να νοσεί («ὡς νόσον πόλεως»), αν δεν εξασφαλιστεί η καθολικότητα της πολιτικής αρετής.
  • «κτείνειν»: η αυστηρότητα της ποινής έχει περισσότερο συμβολική αξία για να δηλώσει την αναγκαιότητα συμμετοχής όλων -έστω και στον ελάχιστο βαθμό- στις αξίες της αιδούς και της δίκης. Η εκδικητική ποινή που φαίνεται να προτείνει ο Δίας είναι αυτή που δηλώνει την πίστη του Πρωταγόρα για την αναγκαιότητα αλλά και τη δυνατότητα συμμετοχής όλων στις ηθικές αξίες, εδραιώνοντας έτσι την πρακτική της αθηναϊκής δημοκρατίας. Αξιοσημείωτο ότι η ποινή του θανάτου δεν αφορά όποιον δεν έχει τη δυνατότητα της πολιτικής αρετής, εφόσον αυτή υπάρχει σε όλους, αλλά την απροθυμία του πολίτη να μετατρέψει τη δυνατότητα σε ικανότητα και να ενταχθεί στην πολιτική ζωή.

Β4. α.   1. ε.   2. γ.   3. στ.  4. ζ.   5. η.  6. α.

β. Τα σύγχρονα πρότυπα που προβάλλονται από τα μέσα ενημέρωσης και κοινωνικής δικτύω- σης δ  ιαφθε ίρουν ηθικά τους νέους.

Ο Πλάτωνας θεωρεί ότι ο θεός ως δ ημιουργός μορφοποίησε τα τέσσερα στοιχεία, τη φωτιά, το νερό, τη γη και τον αέρα.

Β5. Ο Πρωταγόρας θεωρεί ότι η πόλη είναι «νόμῳ» δημιούργημα, μία κοινωνίκη σύμβαση ως αποτέλσμα λογικής και αναγκαιότητας. Παρότι πολλοί σοφιστές είχαν ακραίες θέσεις και πί- στευαν ότι η αδικία είναι σύμφωνη με την ανθρώπινη φύση, ο Πρωταγόρας πιστεύει στην κα- θολικότητα και στην αναγκαιότητα της δικαιοσύνης, θεωρώντας ότι η ανάπτυξη ηθικών αξιών και η θεσμοθέτηση νόμων εξασφάλισε όχι μόνο το «ζῆν» αλλά και το «εὖ ζῆν». Αποδέχεται εν τέλει την αναγκαιότητα των νόμων παρότι είναι αποτέλεσμα σύμβασης.

Ο Καλλικλής συμφωνεί με τον Πρωταγόρα στη συμβατική μορφή της πόλης και των νόμων,

όμως θεωρεί ότι το θετό δίκαιο είναι όργανο στα χέρια των αδυνάτων, για να επιβάλλουν τη βούλησή τους και τα συμφέροντά τους στους δυνατούς. Έτσι, θεωρεί ότι οι νόμοι καταπιέζουν

την ανθρώπινη φύση σε βάρος των δυνατών. Εξυμνεί, λοιπόν, το δίκαιο του ισχυροτέρου και τον ισχυρό άνθρωπο που είναι απαλλαγμένος από κάθε διάθεση σεβασμού, αλληλεγγύης και συνεργασίας με τον άλλο.

Αδίδακτο κείμενο

Γ1.   Ο Άνυτος, λοιπόν, από τη μία εξαιτίας της ανάξιας εκπαίδευσης του γιου του και εξαι- τίας της αφροσύνης του ακόμα και ενώ έχει πεθάνει (ή ακόμα και μετά τον θάνατό του) έχει κακή φήμη. Ο Σωκράτης απ’ την άλλη, εξαιτίας του ότι εξύψωσε τον εαυτό του στο δικαστήριο προκαλώντας φθόνο, οδήγησε τους δικαστές ώστε να τον καταδι- κάσουν με την ψήφο τους σε θάνατο. Σε μένα, λοιπόν, φαίνεται (ή Εγώ, όμως, νομίζω) ότι έχει πετύχει θεάρεστη μοίρα (ή μοίρα αγαπητή στους θεούς)·
Γ2. Ο Ξενοφών στον επίλογο του έργου του «Ἀπολογία Σωκράτους» παρουσιάζει τον Σω- κράτη να επιδεικνύει στο δικαστήριο ψυχική ρώμη, εφόσον προτίμησε τον θάνατο από τη ζωή. Αναλυτικότερα, κατά τον Ξενοφώντα, ο Σωκράτης επέλεξε να πεθάνει από το να παραβιάσει τις ηθικές αξίες που πρέσβευε. Δεν αντιμετώπισε τον θάνατο με δειλία, αλλά με χιούμορ και ειρωνεία, ανταποκρινόμενος στο χρέος του σε αυτόν. Έτσι, ο Ξενο- φών θεωρεί άξια επαίνου και μνημόνευσης την παραπάνω στάση.
Γ3. α.   «ἡμῖν με’ν οὖν δοκεῖ θεοφιλεστέρων μοιρῶν τετυχηκέναι· τῶν με’ν γὰρ βίων τά χαλε-
πώτερα» β. γνῶθι ζῆ (ζῆθι) τεθνηκώς, τεθνηκυῖα, τεθνηκόσςθι ι / τεθνεώς, τεθνεῶσα, τεθνεώς (-όςσ)θι ι
Γ4.  α. διά τό μεγαλύνειν:               επιρρηματικός εμπρόθετος προσδιορισμός αιτίας στο «ε’πα- γόμενος» (δικανικός τύπος). τό μεγαλύνειν: έναρθρο απαρέμφατο ως μέρος του εμπρο- θέτου με Υποκείμενο: ο’ Σωκράτης (σχέση ταυτοπροσω- πίας)
τοῦ ζῆν:  έναρθρο απαρέμφατο ως γενική συγκριτική, ονοματικός ε- τερόπτωτος προσδιορισμός  στο «κρεῖττον». Υποκείμενο α-
παρεμφάτου: ο’ Σωκράτης (σχέση ταυτοπροσωπίας) τοῦ ἀνδρός:  γενική κτητική ως ονοματικός ετερόπτωτος προσδιορισμός στο «τήν σοφίαν – τήν γενναιότητα».
ἀξιομακαριστότατον: κατηγορούμενο στο αντικείμενο «τόν ἄνδρα» μέσω του συνδετικού ρήματος «νομίζω»

β.   Α  ναγνώρ ιση Υποθετικ ού λόγου  Υπόθεση: εἰ συνεγένετο (εἰ + Οριστική)

Απόδοση: νομίζω (Οριστική Ενεστώτα που ισοδυναμεί με κάθε έγκλιση) Είδος: Πραγματικό

Μορφή: Απλός, ανεξάρτητος και ευθύς υποθετικός λόγος

Μετατροπή Υποθετικο ύ λόγου

Υπόθεση: ἐάν συγγένηται (ἐάν +Υποτακτική) Απόδοση: νομιῶ (Οριστική Μέλλοντα)

Είδος: Προσδοκώμενο